Ο Σιαμάκης και οι … τσαρλατάνοι

Γράφει ο Σιαμάκης στην Εισαγωγή του στη Βίβλο, 2 Κείμενο (https://philologus.gr/images/books/EISAGOGI_STI_VIVLO_-_2KEIMENON.pdf ), § 90. Γεργεσηνοί και Γαδαρηνοί, σελ. 457-460:

Σχεδόν εθισμός έγινε σε πάρα πολλούς χριστιανούς, όχι μόνο απλούς αλλά και καυχωμένους για την «επιστημοσύνη» τους, ν’ αποφαίνονται για περιστατικά της Βίβλου με απαράδεκτη απροσεξία και μ’ επιπολαιότητα μέχρι τσαρλατανισμού. (σ. 457) …

Τα λέω όλ’ αυτά, επειδή και με τους δαιμονισμένους της πέραν του Ιορδάνου Παλαιστίνης υπάρχει παρόμοια και χειρότερη απροσεξία, επιπολαιότης, σύγχυση, τσαρλατανιά, γενίκευση η οποία έβλαψε και το ιερό βιβλικό κείμενο με «αιθαίρετες» διορθώσεις-τροποποιήσεις τσαρλατάνων.

Η κατά τα Ευαγγέλια Ματθαίου Λουκά και Μάρκου εκβολή των δαιμονίων από τρεις δαιμονισμένους στην πέρα του Ιορδάνου χώρα έγινε σε διαφορετικά περιστατικά ετερόχρονα κι ετερότοπα, τη μία φορά με δυο δαιμονισμένους στα Γέργεσα, και την άλλη φορά με έναν δαιμονισμένο στα Γάδαρα. Τα Γέργεσα ήταν σχεδόν στην παραλία της λίμνης, στα βορειοανατολικά της κι απείχε σε μικρή θαλάσσια απόσταση από την Καπερναούμ, όπου κατοικούσαν και δρούσαν ο Χριστός και οι δώδεκα μαθηταί του. Τα Γάδαρα ήταν πιο νότια και πιο μακριά, μετά απ’ όλη τη μέγιστη διάσταση της λίμνης, εκ διαμέτρου δηλαδή αντίθετα από την Καπερναούμ, και σε κάποια απόσταση από την παραλία. (σ. 458-459)

Έβαλα τα πρώτα σχόλιά του, αν και δεν χρειαζόταν στην εδώ διαπραγμάτευση, για να δείξω τις κατηγορίες και ειρωνείες, πέρα από τις βρισιές που έχει ο Σιαμάκης σε άλλα πολλά μέρη της έκδοσής του. Με τέτοια απαξιωτικά, και συχνά πικρόχολα και υβριστικά σχόλια, η έκδοσή του είναι γεμάτη σε τέτοιο βαθμό που μπορεί κανείς να πει ότι αυτά καταλαμβάνουν τα 2/3 ολόκληρης της «βιβλικής», αποκαλουμένης απ’ αυτόν, έκδοσής του. Αν σ’ αυτό προσθέσουμε και το αιρετικό πετσόκομμα που έκανε στο ιερό κείμενο τότε η έκδοσή του είναι σίγουρα για τα σκουπίδια! Όχι μόνο ως κάτι άχρηστο αλλά και συγχρόνως ως κάτι βλαβερό και βλάσφημο!

Καταλαβαίνετε τώρα, ποιος είναι ο μεγαλύτερος τσαρλατάνος που τολμάει να επέμβει στο ιερό βιβλικό κείμενο με «αιθαίρετες» διορθώσεις-τροποποιήσεις τσαρλατάνου, σύμφωνα με τον χαρακτηρισμό που χρησιμοποίησε ο ίδιος παραπάνω.

Γι’ αυτό θυμίζω εδώ, την αντίδραση του Κυρίου όταν οι φαρισαίοι Τον κατηγόρησαν ότι εν ονόματι του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια: «Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, πᾶσα ἁμαρτία καὶ βλασφημία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις, ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος βλασφημία οὐκ ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις·» (Μθ 12:24-32, Μκ 3:22-30, Λκ 12:10). Δηλαδή, μιλούν οι ένοχοι κατηγορώντας τον αθώο Κύριο! Έτσι κι εδώ, ο Σιαμάκης κατηγορεί άλλους ενώ με την έκδοσή του αυτή διορθώνει-τροποποιεί ο ίδιος το βιβλικό κείμενο, και βλασφημεί κατά του Αγίου Πνεύματος!

Το περιστατικό με τον δαιμονισμένο ή τους δαιμονισμένους και την αγέλη με τα γουρούνια που έπεσαν στον γκρεμό της λίμνης και πνίγηκαν αφού πρώτα μπήκαν σ’ αυτά τα πολλά δαιμόνια – εξ αυτού λέγονταν λεγεών – είναι βέβαια γνωστό. Εκείνο που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι η διαφωνία των ευαγγελιστών επειδή ο Ματθαίος γράφει ότι οι δαιμονισμένοι ήταν δύο ενώ οι Μάρκος και Λουκάς γράφουν ότι ήταν ένας. Και το πρόβλημα γίνεται πολυπλοκότερο με τις διαφορετικές ονομασίες των τόπων που αναφέρουν οι ευαγγελιστές, Γεργεσηνών και Γαδαρηνών. Είναι δυο διαφορετικοί τόποι ή μήπως πρόκειται για τον ίδιο τόπο που παίρνει δυο ονομασίες; Κι αν ο τόπος είναι ίδιος το πρόβλημα της διαφωνίας παραμένει. Είναι όμως πράγματι πρόβλημα η διαφωνία αυτή, ή γενικά οι διαφωνίες των θεόπνευστων συγγραφέων σ’ επουσιώδεις λεπτομέρειες των γεγονότων της Βίβλου;

Ο Σιαμάκης, όπως είδαμε, προσπαθεί να «υπερασπιστεί» την Βίβλο έναντι των απρόσεκτων και τσαρλατάνων, οι οποίοι συγχέουν, κατ’ αυτόν, τα περιστατικά και άρα τις διηγήσεις των ευαγγελιστών. Γι’ αυτό και στη συνέχεια του άρθρου του «αποδεικνύει» ότι δεν υπάρχει καμιά διαφωνία των ευαγγελιστών και τα περιστατικά είναι δυο, και άρα διαφορετικά. Λέει λοιπόν, ότι το ένα έγινε στη χώρα των Γεργεσηνών (Γέργεσα) με δυο δαιμονισμένους (Ματθαίος 8:28-34) και το άλλο έγινε στη χώρα των Γαδαρηνών (Γάδαρα) με έναν δαιμονισμένο (Λουκάς 8:26-39). Κι επειδή ο Μάρκος του οποίου η διήγηση κινείται ανάμεσα στους άλλους δυο ευαγγελιστές διότι αφ’ ενός λέει χώρα Γεργεσηνών, όπως ο Ματθαίος, αφετέρου μιλάει για έναν δαιμονισμένο, όπως ο Λουκάς. Γι’ αυτό ο Σιαμάκης, βασιζόμενος στο Βυζαντινό κείμενο (λέγεται και Majority text επειδή περιλαμβάνει τα περισσότερα χειρόγραφα) μετέτρεψε τα Γέργεσα του Μάρκου σε Γάδαρα! Βγάζοντας έτσι, τον Μάρκο να συμφωνεί με τον Λουκά στον ένα δαιμονισμένο!

Αφού νομίζει ότι έχει το δικαίωμα να πετσοκόβει το βιβλικό κείμενο κατά το δοκούν, είναι φυσικό να το «διορθώνει» κατά το δοκούν!! Έχει μάλιστα, χωρίσει σε 4 κατηγορίες την όλη επέμβασή του στο βιβλικό κείμενο: 1) οβελισμοί, 2) συμπληρώσεις, 3) ανατάξεις και 4) διορθώσεις (βλ. την Εισαγωγή του στη Βίβλο, 2 Κείμενο)! Όπως βλέπετε, ο Σιαμάκης μπορεί να κάνει τα πάντα πάνω στο κείμενο της Αγίας Γραφής, σύμφωνα με τη αγοραία φράση που λέγεται συνήθως από τους πλανόδιους εμπόρους καρπουζιών: «όλα τα σφάζω, όλα τα μαχαιρώνω»!!

Ας δούμε τα πράγματα από την αρχή εξετάζοντας καλά το βιβλικό κείμενο.

Τα χειρόγραφα και τα λεξιονάρια

Και κατά πρώτον να δούμε αυτό που λέει ο Σιαμάκης για τα Γέργεσα του Μάρκου

Στα χειρόγραφα της περγαμηνής αντιοχειανής – μικρασιατικής – ελλαδικής παραδόσεως η σύγχυση δεν υπάρχει, παρά μόνο σ’ ένα σημείο του Μάρκου, όπου αντί Γαδαρηνών λέγεται Γεργεσηνών από επίδραση του Κατά Ματθαίον στο Κατά Μάρκον που θεωρούνταν «παραλλαγή» του. (σ. 459)

Τα κόλπα του Σιαμάκη τα γνωρίζουμε. Όπως ένας μωροφιλόδοξος που θέλει να φανεί ψύχραιμος και ήρωας σε μια κρίσιμη κατάσταση, λέει στους άλλους: «μην ανησυχείτε, το πρόβλημα είναι απλό και ξέρω τη λύση του». Και δίνει μια ψεύτικη και απατηλή λύση της οποίας όμως το ψέμα είναι καλά καμουφλαρισμένο έτσι ώστε, για ν’ αποκαλυφθεί χρειάζεται αρκετή μελέτη και προσοχή. Κι έτσι, ο ψευτοήρωας Σιαμάκης, νομίζει ότι φάνηκε αληθινός ήρωας στα μάτια των άλλων. Μ’ αυτό τον τρόπο αυτοϊκανοποιείται, δηλ. ικανοποιεί τον εγωισμό του και την μωροφιλοδοξία του, και δεν αντιλαμβάνεται ότι η ψυχική νόσος του είναι χειρότερη από εκείνη των φαρισαίων, και η πραγματικότητα που τον χαρακτηρίζει είναι πιο αηδιαστική και πιο σάπια απ’ την αντίστοιχη σαπίλα του τάφου εκείνων, όπως παρομοιάζει τους φαρισαίους ο Κύριος (Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι παρομοιάζετε τάφοις κεκονιαμένοις, οἵτινες ἔξωθεν μὲν φαίνονται ὡραῖοι, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ὀστέων νεκρῶν καὶ πάσης ἀκαθαρσίας, Μθ 23:27-28). Από τότε άλλωστε, βγήκαν και τα παράγωγα φαρισαϊκός και φαρισαϊσμός!

Ας δούμε όμως, τι συμβαίνει με τα χειρόγραφα του Μάρκου. Σύμφωνα με την 28η έκδοση Nestle-Aland [1] – που θεωρείται από τους ξένους πανεπιστημιακούς θεολόγους η καλύτερη μέχρι σήμερα κριτική έκδοση της Καινής Διαθήκης απ’ τα χειρόγραφα – το Μκ 5:1 έχει Γαδαρηνών αντί Γεργεσηνών στο κείμενο του Majority text που είναι κείμενο της Βυζαντινής παράδοσης (ο Σιαμάκης την ονομάζει αντιοχειανή-μικρασιατική-ελλαδική, όπως είδαμε) και αριθμεί τα περισσότερα χειρόγραφα, και σε άλλα μερικά όπως τα τρία γνωστά χειρόγραφα, τα A (Αλεξανδρινός κώδικας), C (κώδικας του Εφραίμ του Σύρου) και K. Παρόλο όμως, το πλήθος των χειρογράφων, που αποτελεί ισχυρό στοιχείο για μια σωστή βιβλική έκδοση, υπάρχει κι ένα άλλο στοιχείο που ξεπερνάει σε ισχύ την πληθώρα των χειρογράφων. Και αυτό το στοιχείο συμβουλεύτηκε ο Β. Αντωνιάδης (καθηγητής της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης) σε πάνω από 116 χειρόγραφα, το 1904 όταν επιμελήθηκε την έκδοση που έγινε από το Πατριαρχείο Κων/πολης (επανέκδοση το 1912). Πρόκειται για τα χειρόγραφα των εκλογαδίων (ή λεξιοναρίων από την αγγλική λέξη election = εκλογή), των λειτουργικών ευαγγελιαρίων, που αποτελούν την συνεχή και αδιάκοπη παράδοση αναγνωσμάτων στην λειτουργία της ορθόδοξης εκκλησίας. Κι αφού αυτό το κείμενο δεν σταμάτησε ποτέ να δημοσιεύεται στην ορθόδοξη Θεία Λειτουργία, πρόκειται για αδιάσειστο κείμενο (βλ. και https://en.wikipedia.org/wiki/Lectionary). Και ο αριθμός των λεξιοναρίων, μπορεί να μην φτάνει τον αριθμό του Majority text, αλλά είναι κι αυτός αξιόλογα μεγάλος. Έχει δε χαρακτηριστεί η έκδοση του Αντωνιάδη από τους ορθόδοξους θεολόγους ως η μέχρι τώρα καλύτερη και ακριβέστερη έκδοση του κειμένου της Καινής Διαθήκης (καλείται και Πατριαρχική έκδοση ή Πατριαρχικό κείμενο). Και αυτή η έκδοση έχει Γεργεσηνών στον Μάρκο. Και στον Ματθαίο επίσης, Γεργεσηνών, ενώ στον Λουκά Γαδαρηνών (βλ. και την επίσημη ιστοσελίδα της Εκκλησίας της Ελλάδος για την Αγία Γραφή, https://myriobiblos.gr/bible/nt2/default.html , και την ιστοσελίδα https://ebible.gr/pt/ που περιέχει το κείμενο του Αντωνιάδη.

Να σημειώσω ότι κάποτε ο Σιαμάκης επαινούσε πολύ το κείμενο του Αντωνιάδη, κι έλεγε ότι δεν χρειάζεται άλλη κριτική έκδοση της Καινής Διαθήκης. Κι εκείνο το κείμενο που χρειάζεται να εκδοθεί κριτικά είναι της Παλαιάς Διαθήκης, διότι αυτή που υπάρχει δεν είναι από πολλά χειρόγραφα. Ο προδότης Σιαμάκης που άλλα έλεγε και άλλα έκανε τελικά!

Οι ελληνικές μεταφράσεις προ του 1904, δηλ. προ της έκδοσης του Αντωνιάδη, έβαζαν στον Μάρκο το Γαδαρηνών, ενώ οι μετά απ’ αυτό το διόρθωσαν σε Γεργεσηνών, όπως ήταν και το σωστό. Η μετάφραση του Ν. Βάμβα, που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1850, έχει, φυσικά, στον Μάρκο το λανθασμένο Γαδαρηνών. Η έκδοση αυτή περιέχει και την Παλαιά Διαθήκη, έγινε από την Βρετανική Βιβλική Εταιρεία, και γνώρισε πολλές επανεκδόσεις. Μάλιστα, έχει γίνει η αγαπημένη μετάφραση των Ελλήνων προτεσταντών. Αλλά οι νεότερες εκδόσεις της δεν διόρθωσαν το Γαδαρηνών διότι οι προτεστάντες, μαζί και οι ρωμαιοκαθολικοί, δεν δέχονται το κείμενο του Αντωνιάδη. Κατά τα άλλα ο Βάμβας, αφήνει το σωστό Γεργεσηνών στον Ματθαίο, και το σωστό Γαδαρηνών στον Λουκά. Έτσι, φαίνεται η προσπάθειά του να συμβιβάσει τους ευαγγελιστές διακρίνοντας τα δυο περιστατικά. Επειδή όμως, κατάλαβε την δυσκολία του προβλήματος, στον χάρτη της Παλαιστίνης που έβαλε πίσω στις τελευταίες σελίδες της έκδοσής του, δεν βάζει ούτε τα Γέργεσα ούτε τα Γάδαρα!