ΓΕΡΓΕΣΗΝΟΙ ΚΑΙ ΓΑΔΑΡΗΝΟΙ, ΚΑΙ
Ο ΑΠΟΒΛΗΤΟΣ ΣΙΑΜΑΚΗΣ
Ο Σιαμάκης και οι … τσαρλατάνοι
Έβαλα τα πρώτα σχόλιά του, αν και δεν χρειαζόταν στην εδώ διαπραγμάτευση, για να δείξω τις κατηγορίες και ειρωνείες, πέρα από τις βρισιές που έχει ο Σιαμάκης σε άλλα πολλά μέρη της έκδοσής του. Με τέτοια απαξιωτικά, και συχνά πικρόχολα και υβριστικά σχόλια, η έκδοσή του είναι γεμάτη σε τέτοιο βαθμό που μπορεί κανείς να πει ότι αυτά καταλαμβάνουν τα 2/3 ολόκληρης της «βιβλικής», αποκαλουμένης απ’ αυτόν, έκδοσής του. Αν σ’ αυτό προσθέσουμε και το αιρετικό πετσόκομμα που έκανε στο ιερό κείμενο τότε η έκδοσή του είναι σίγουρα για τα σκουπίδια! Όχι μόνο ως κάτι άχρηστο αλλά και συγχρόνως ως κάτι βλαβερό και βλάσφημο! Καταλαβαίνετε τώρα, ποιος είναι ο μεγαλύτερος τσαρλατάνος που τολμάει να επέμβει στο ιερό βιβλικό κείμενο με «αιθαίρετες» διορθώσεις-τροποποιήσεις τσαρλατάνου, σύμφωνα με τον χαρακτηρισμό που χρησιμοποίησε ο ίδιος παραπάνω.
Γι’ αυτό θυμίζω εδώ, την αντίδραση του Κυρίου όταν οι φαρισαίοι Τον κατηγόρησαν ότι εν ονόματι του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια: «Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, πᾶσα ἁμαρτία καὶ βλασφημία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις, ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος βλασφημία οὐκ ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις·» (Μθ 12:24-32, Μκ 3:22-30, Λκ 12:10). Δηλαδή, μιλούν οι ένοχοι κατηγορώντας τον αθώο Κύριο! Έτσι κι εδώ, ο Σιαμάκης κατηγορεί άλλους ενώ με την έκδοσή του αυτή διορθώνει-τροποποιεί ο ίδιος το βιβλικό κείμενο, και βλασφημεί κατά του Αγίου Πνεύματος!
Το περιστατικό με τον δαιμονισμένο ή τους δαιμονισμένους και την αγέλη με τα γουρούνια που έπεσαν στον γκρεμό της λίμνης και πνίγηκαν αφού πρώτα μπήκαν σ’ αυτά τα πολλά δαιμόνια – εξ αυτού λέγονταν λεγεών – είναι βέβαια γνωστό. Εκείνο που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι η διαφωνία των ευαγγελιστών επειδή ο Ματθαίος γράφει ότι οι δαιμονισμένοι ήταν δύο ενώ οι Μάρκος και Λουκάς γράφουν ότι ήταν ένας. Και το πρόβλημα γίνεται πολυπλοκότερο με τις διαφορετικές ονομασίες των τόπων που αναφέρουν οι ευαγγελιστές, Γεργεσηνών και Γαδαρηνών. Είναι δυο διαφορετικοί τόποι ή μήπως πρόκειται για τον ίδιο τόπο που παίρνει δυο ονομασίες; Κι αν ο τόπος είναι ίδιος το πρόβλημα της διαφωνίας παραμένει. Είναι όμως πράγματι πρόβλημα η διαφωνία αυτή, ή γενικά οι διαφωνίες των θεόπνευστων συγγραφέων σ’ επουσιώδεις λεπτομέρειες των γεγονότων της Βίβλου;
Ο Σιαμάκης, όπως είδαμε, προσπαθεί να «υπερασπιστεί» την Βίβλο έναντι των απρόσεκτων και τσαρλατάνων, οι οποίοι συγχέουν, κατ’ αυτόν, τα περιστατικά και άρα τις διηγήσεις των ευαγγελιστών. Γι’ αυτό και στη συνέχεια του άρθρου του «αποδεικνύει» ότι δεν υπάρχει καμιά διαφωνία των ευαγγελιστών και τα περιστατικά είναι δυο, και άρα διαφορετικά. Λέει λοιπόν, ότι το ένα έγινε στη χώρα των Γεργεσηνών (Γέργεσα) με δυο δαιμονισμένους (Ματθαίος 8:28-34) και το άλλο έγινε στη χώρα των Γαδαρηνών (Γάδαρα) με έναν δαιμονισμένο (Λουκάς 8:26-39). Κι επειδή ο Μάρκος του οποίου η διήγηση κινείται ανάμεσα στους άλλους δυο ευαγγελιστές διότι αφ’ ενός λέει χώρα Γεργεσηνών, όπως ο Ματθαίος, αφετέρου μιλάει για έναν δαιμονισμένο, όπως ο Λουκάς. Γι’ αυτό ο Σιαμάκης, βασιζόμενος στο Βυζαντινό κείμενο (λέγεται και Majority text επειδή περιλαμβάνει τα περισσότερα χειρόγραφα) μετέτρεψε τα Γέργεσα του Μάρκου σε Γάδαρα! Βγάζοντας έτσι, τον Μάρκο να συμφωνεί με τον Λουκά στον ένα δαιμονισμένο!
Αφού νομίζει ότι έχει το δικαίωμα να πετσοκόβει το βιβλικό κείμενο κατά το δοκούν, είναι φυσικό να το «διορθώνει» κατά το δοκούν!! Έχει μάλιστα, χωρίσει σε 4 κατηγορίες την όλη επέμβασή του στο βιβλικό κείμενο: 1) οβελισμοί, 2) συμπληρώσεις, 3) ανατάξεις και 4) διορθώσεις (βλ. την Εισαγωγή του στη Βίβλο, 2 Κείμενο)! Όπως βλέπετε, ο Σιαμάκης μπορεί να κάνει τα πάντα πάνω στο κείμενο της Αγίας Γραφής, σύμφωνα με τη αγοραία φράση που λέγεται συνήθως από τους πλανόδιους εμπόρους καρπουζιών: «όλα τα σφάζω, όλα τα μαχαιρώνω»!!
Ας δούμε τα πράγματα από την αρχή εξετάζοντας καλά το βιβλικό κείμενο.
Γράφει ο Σιαμάκης στην Εισαγωγή του στη Βίβλο, 2 Κείμενο (https://philologus.gr/images/books/EISAGOGI_STI_VIVLO_-_2KEIMENON.pdf ), § 90. Γεργεσηνοί και Γαδαρηνοί, σελ. 457-460:
Σχεδόν εθισμός έγινε σε πάρα πολλούς χριστιανούς, όχι μόνο απλούς αλλά και καυχωμένους για την «επιστημοσύνη» τους, ν’ αποφαίνονται για περιστατικά της Βίβλου με απαράδεκτη απροσεξία και μ’ επιπολαιότητα μέχρι τσαρλατανισμού. (σ. 457) …
Τα λέω όλ’ αυτά, επειδή και με τους δαιμονισμένους της πέραν του Ιορδάνου Παλαιστίνης υπάρχει παρόμοια και χειρότερη απροσεξία, επιπολαιότης, σύγχυση, τσαρλατανιά, γενίκευση η οποία έβλαψε και το ιερό βιβλικό κείμενο με «αιθαίρετες» διορθώσεις-τροποποιήσεις τσαρλατάνων.
Η κατά τα Ευαγγέλια Ματθαίου Λουκά και Μάρκου εκβολή των δαιμονίων από τρεις δαιμονισμένους στην πέρα του Ιορδάνου χώρα έγινε σε διαφορετικά περιστατικά ετερόχρονα κι ετερότοπα, τη μία φορά με δυο δαιμονισμένους στα Γέργεσα, και την άλλη φορά με έναν δαιμονισμένο στα Γάδαρα. Τα Γέργεσα ήταν σχεδόν στην παραλία της λίμνης, στα βορειοανατολικά της κι απείχε σε μικρή θαλάσσια απόσταση από την Καπερναούμ, όπου κατοικούσαν και δρούσαν ο Χριστός και οι δώδεκα μαθηταί του. Τα Γάδαρα ήταν πιο νότια και πιο μακριά, μετά απ’ όλη τη μέγιστη διάσταση της λίμνης, εκ διαμέτρου δηλαδή αντίθετα από την Καπερναούμ, και σε κάποια απόσταση από την παραλία. (σ. 458-459)
Τα χειρόγραφα και τα λεξιονάρια
Και κατά πρώτον να δούμε αυτό που λέει ο Σιαμάκης για τα Γέργεσα του Μάρκου
Στα χειρόγραφα της περγαμηνής αντιοχειανής – μικρασιατικής – ελλαδικής παραδόσεως η σύγχυση δεν υπάρχει, παρά μόνο σ’ ένα σημείο του Μάρκου, όπου αντί Γαδαρηνών λέγεται Γεργεσηνών από επίδραση του Κατά Ματθαίον στο Κατά Μάρκον που θεωρούνταν «παραλλαγή» του. (σ. 459)
Τα κόλπα του Σιαμάκη τα γνωρίζουμε. Όπως ένας μωροφιλόδοξος που θέλει να φανεί ψύχραιμος και ήρωας σε μια κρίσιμη κατάσταση, λέει στους άλλους: «μην ανησυχείτε, το πρόβλημα είναι απλό και ξέρω τη λύση του». Και δίνει μια ψεύτικη και απατηλή λύση της οποίας όμως το ψέμα είναι καλά καμουφλαρισμένο έτσι ώστε, για ν’ αποκαλυφθεί χρειάζεται αρκετή μελέτη και προσοχή. Κι έτσι, ο ψευτοήρωας Σιαμάκης, νομίζει ότι φάνηκε αληθινός ήρωας στα μάτια των άλλων. Μ’ αυτό τον τρόπο αυτοϊκανοποιείται, δηλ. ικανοποιεί τον εγωισμό του και την μωροφιλοδοξία του, και δεν αντιλαμβάνεται ότι η ψυχική νόσος του είναι χειρότερη από εκείνη των φαρισαίων, και η πραγματικότητα που τον χαρακτηρίζει είναι πιο αηδιαστική και πιο σάπια απ’ την αντίστοιχη σαπίλα του τάφου εκείνων, όπως παρομοιάζει τους φαρισαίους ο Κύριος (Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι παρομοιάζετε τάφοις κεκονιαμένοις, οἵτινες ἔξωθεν μὲν φαίνονται ὡραῖοι, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ὀστέων νεκρῶν καὶ πάσης ἀκαθαρσίας, Μθ 23:27-28). Από τότε άλλωστε, βγήκαν και τα παράγωγα φαρισαϊκός και φαρισαϊσμός!
Ας δούμε όμως, τι συμβαίνει με τα χειρόγραφα του Μάρκου. Σύμφωνα με την 28η έκδοση Nestle-Aland [1] – που θεωρείται από τους ξένους πανεπιστημιακούς θεολόγους η καλύτερη μέχρι σήμερα κριτική έκδοση της Καινής Διαθήκης απ’ τα χειρόγραφα – το Μκ 5:1 έχει Γαδαρηνών αντί Γεργεσηνών στο κείμενο του Majority text που είναι κείμενο της Βυζαντινής παράδοσης (ο Σιαμάκης την ονομάζει αντιοχειανή-μικρασιατική-ελλαδική, όπως είδαμε) και αριθμεί τα περισσότερα χειρόγραφα, και σε άλλα μερικά όπως τα τρία γνωστά χειρόγραφα, τα A (Αλεξανδρινός κώδικας), C (κώδικας του Εφραίμ του Σύρου) και K. Παρόλο όμως, το πλήθος των χειρογράφων, που αποτελεί ισχυρό στοιχείο για μια σωστή βιβλική έκδοση, υπάρχει κι ένα άλλο στοιχείο που ξεπερνάει σε ισχύ την πληθώρα των χειρογράφων. Και αυτό το στοιχείο συμβουλεύτηκε ο Β. Αντωνιάδης (καθηγητής της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης) σε πάνω από 116 χειρόγραφα, το 1904 όταν επιμελήθηκε την έκδοση που έγινε από το Πατριαρχείο Κων/πολης (επανέκδοση το 1912). Πρόκειται για τα χειρόγραφα των εκλογαδίων (ή λεξιοναρίων από την αγγλική λέξη election = εκλογή), των λειτουργικών ευαγγελιαρίων, που αποτελούν την συνεχή και αδιάκοπη παράδοση αναγνωσμάτων στην λειτουργία της ορθόδοξης εκκλησίας. Κι αφού αυτό το κείμενο δεν σταμάτησε ποτέ να δημοσιεύεται στην ορθόδοξη Θεία Λειτουργία, πρόκειται για αδιάσειστο κείμενο (βλ. και https://en.wikipedia.org/wiki/Lectionary). Και ο αριθμός των λεξιοναρίων, μπορεί να μην φτάνει τον αριθμό του Majority text, αλλά είναι κι αυτός αξιόλογα μεγάλος. Έχει δε χαρακτηριστεί η έκδοση του Αντωνιάδη από τους ορθόδοξους θεολόγους ως η μέχρι τώρα καλύτερη και ακριβέστερη έκδοση του κειμένου της Καινής Διαθήκης (καλείται και Πατριαρχική έκδοση ή Πατριαρχικό κείμενο). Και αυτή η έκδοση έχει Γεργεσηνών στον Μάρκο. Και στον Ματθαίο επίσης, Γεργεσηνών, ενώ στον Λουκά Γαδαρηνών (βλ. και την επίσημη ιστοσελίδα της Εκκλησίας της Ελλάδος για την Αγία Γραφή, https://myriobiblos.gr/bible/nt2/default.html , και την ιστοσελίδα https://ebible.gr/pt/ που περιέχει το κείμενο του Αντωνιάδη.
Να σημειώσω ότι κάποτε ο Σιαμάκης επαινούσε πολύ το κείμενο του Αντωνιάδη, κι έλεγε ότι δεν χρειάζεται άλλη κριτική έκδοση της Καινής Διαθήκης. Κι εκείνο το κείμενο που χρειάζεται να εκδοθεί κριτικά είναι της Παλαιάς Διαθήκης, διότι αυτή που υπάρχει δεν είναι από πολλά χειρόγραφα. Ο προδότης Σιαμάκης που άλλα έλεγε και άλλα έκανε τελικά!
Οι ελληνικές μεταφράσεις προ του 1904, δηλ. προ της έκδοσης του Αντωνιάδη, έβαζαν στον Μάρκο το Γαδαρηνών, ενώ οι μετά απ’ αυτό το διόρθωσαν σε Γεργεσηνών, όπως ήταν και το σωστό. Η μετάφραση του Ν. Βάμβα, που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1850, έχει, φυσικά, στον Μάρκο το λανθασμένο Γαδαρηνών. Η έκδοση αυτή περιέχει και την Παλαιά Διαθήκη, έγινε από την Βρετανική Βιβλική Εταιρεία, και γνώρισε πολλές επανεκδόσεις. Μάλιστα, έχει γίνει η αγαπημένη μετάφραση των Ελλήνων προτεσταντών. Αλλά οι νεότερες εκδόσεις της δεν διόρθωσαν το Γαδαρηνών διότι οι προτεστάντες, μαζί και οι ρωμαιοκαθολικοί, δεν δέχονται το κείμενο του Αντωνιάδη. Κατά τα άλλα ο Βάμβας, αφήνει το σωστό Γεργεσηνών στον Ματθαίο, και το σωστό Γαδαρηνών στον Λουκά. Έτσι, φαίνεται η προσπάθειά του να συμβιβάσει τους ευαγγελιστές διακρίνοντας τα δυο περιστατικά. Επειδή όμως, κατάλαβε την δυσκολία του προβλήματος, στον χάρτη της Παλαιστίνης που έβαλε πίσω στις τελευταίες σελίδες της έκδοσής του, δεν βάζει ούτε τα Γέργεσα ούτε τα Γάδαρα!
Χάρτης της Καινής Διαθήκης στην έκδοση της Βιβλικής Εταιρείας Τα Ιερά Γράμματα ήτοι η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη μεταφρασθέντα εκ των θείων Αρχετύπων από τον Ν. Βάμβα, Αθήνα, 1960. Δεν έχει ούτε τα Γάδαρα ούτε τα Γέργεσα.
Οι ξενόγλωσσες μεταφράσεις
Ας δούμε, τώρα, τις ξενόγλωσσες μεταφράσεις. Θ’ αφήσουμε προς το παρόν τις αρχαιότερες που είναι οι λατινικές: την Βουλγάτα του Ιερώνυμου (4ος αι., επίσημη μετάφραση των ρωμαιοκαθολικών) και την Itala ή Vetus Latina, αρχαιότερη της Βουλγάτας, για να τις δούμε στο τέλος, λόγω της ιδιαιτερότητάς τους. Οι άλλες αρχαίες, Συριακή (4ος αι.), Αιθιοπική (4ος αι.), Αραβική (5ος αι.) και Περσική (5ος αι.) έχουν ως εξής, όπως τις παίρνω από την έκδοση του B. Walton [2] που τις έχει και στα λατινικά. Γι’ αυτό παραθέτω τις λατινικές γραφές τους:
Βλέπουμε ότι η καθεμιά από τις παραπάνω έχει και στους τρεις ευαγγελιστές την ίδια ονομασία. Και φαίνεται ότι η Αιθιοπική με την Αραβική προτιμούν το Γεργεσηνών (Gergesenorum και Gergesæorum αντίστοιχα) ενώ η Συριακή με την Περσική προτιμούν το Γαδαρηνών (Godarzorum και Gadarenorum αντίστοιχα). Αν και το σύμπλεγμα rz του συριακού Godarzorum μοιάζει με το rg των Gergesenorum (ργ των Γεργεσηνών), και πλανάται έτσι η υποψία, ότι υπάρχει κάποια επίδραση της λέξης Γεργεσηνών πάνω στη Συριακή μετάφραση. Και θα δούμε στα παρακάτω ότι το σύμπλεγμα rg, ή ΡΓ στα ελληνικά χειρόγραφα, θ’ αποδειχτεί πολύ σημαντικό.
Οι πέντε νεότερες ευρωπαϊκές μεταφράσεις, αγγλική, γαλλική, ισπανική, γερμανική και ιταλική έχουν όλες στον Λουκά το σωστό, Γαδαρηνών, ενώ στους Ματθαίο και Μάρκο έχουν ως εξής:
Η αγγλική (King James Bible ή Version = KJV) έχει Γεργεσηνών (Gergesenes) στον Ματθαίο και Γαδαρηνών (Gadarenes) στο Μάρκο, όπως και η του Βάμβα.
Παρόμοια, η γερμανική του Λουθήρου (LUT 1545, ανανεωμένη το 1910), η ισπανική του Casiodoro de Reina (RVR 1569, ανανεωμένη το 1960) και η ιταλική του Giovanni Diodati (GDB, 1649), έχουν Γεργεσηνών (Gergesener στα γερμανικά, Gergesenos στα ισπανικά και Ghergheseni στα ιταλικά) στον Ματθαίο, και Γαδαρηνών (Gadarener στα γερμανικά, Gadarenos στα ισπανικά και Gadareni στα ιταλικά) στον Μάρκο, όπως ακριβώς και η αγγλική KJV.
Αυτό συμβαίνει διότι όλες αυτές οι μεταφράσεις παίρνουν την Καινή Διαθήκη από το λεγόμενο Textus Receptus (Παραδεδεγμένο Κείμενο ή Παραδοθέν Κείμενο) το οποίο βασίζεται στο Βυζαντινό κείμενο (MajotityText). Μόνο η γαλλική του Louis Segond (LSG, 1910) έχει Γαδαρηνών (Gadareniens) και στους δυο ευαγγελιστές, Ματθαίο και Μάρκο.
Η ευρύτερη συνάφεια της περικοπής
Ας δούμε τώρα, την συνάφεια των τριών ευαγγελιστών, δηλ. ανάμεσα σε ποια περιστατικά διηγούνται την θεραπεία των δαιμονιζόμενων ή του δαιμονιζόμενου:
Ματθαίος
Απόπλους από την Καπερναούμ στ’ ανοιχτά της λίμνης Γεννησαρέτ (Μθ 8:23).
Άνεμος και τρικυμία με τον Ιησού να κοιμάται. Υπερφυσική κατάπαυση αυτών. (Μθ 8:24-27)
Επίσκεψη στην απέναντι χώρα των Γεργεσηνών. Θεραπεία των δυο δαιμονισμένων.
Απόπλους και επιστροφή στην Καπερναούμ (Μθ 9:1).
Θεραπεία του παραλυτικού βασταζόμενου υπό τεσσάρων, κλήση του Ματθαίου και διάλογος με τους φαρισαίους για τη νηστεία (Μθ 9:1-17).
Ανάσταση της κόρης του αρχισυναγώγου Ιαείρου και η μεσολαβούσα καθ’ οδόν θεραπεία της αιμορροούσας (Μθ 9:18-26).
Μάρκος
Απόπλους από την Καπερναούμ στ’ ανοιχτά της λίμνης Γεννησαρέτ (Μκ 4:35-36).
Άνεμος και τρικυμία με τον Ιησού να κοιμάται. Υπερφυσική κατάπαυση αυτών. (Μκ 4:27-41)
Επίσκεψη στην απέναντι χώρα των Γεργεσηνών. Θεραπεία του ενός δαιμονισμένου.
Απόπλους και επιστροφή στην Καπερναούμ (Μκ 5:21).
Ανάσταση της κόρης του αρχισυναγώγου Ιαείρου και η μεσολαβούσα καθ’ οδόν θεραπεία της αιμορροούσας (Μκ 5:22-43).
Λουκάς
Απόπλους από την Καπερναούμ στ’ ανοιχτά της λίμνης Γεννησαρέτ (Λκ 8:22).
Άνεμος και τρικυμία με τον Ιησού να κοιμάται. Υπερφυσική κατάπαυση αυτών. (Λκ 8:23-25)
Επίσκεψη στην απέναντι χώρα των Γαδαρηνών. Θεραπεία του ενός δαιμονισμένου.
Απόπλους και επιστροφή στην Καπερναούμ (Λκ 8:40).
Ανάσταση της κόρης του αρχισυναγώγου Ιαείρου και η μεσολαβούσα καθ’ οδόν θεραπεία της αιμορροούσας (Λκ 8:41-56).
Βλέπουμε ότι μόνο ο Ματθαίος παρεμβάλει στην επιστροφή (πριν τον Ιάειρο) 17 στίχους που περιέχουν τη θεραπεία του παραλυτικού βασταζόμενου υπό τεσσάρων, την κλήση του Ματθαίου, κι ένα διάλογο με τους φαρισαίους για τη νηστεία.
Αν λοιπόν, ισχύει αυτό που υποστηρίζει ο Σιαμάκης, ότι δηλ. τα περιστατικά των δαιμονισμένων είναι δυο ξεχωριστά, και τα Γέργεσα είναι διαφορετικά απ’ τα Γάδαρα, τότε σύμφωνα με τα εκατέρωθεν γεγονότα που είναι ίδια (ή σχεδόν ίδια μόνο στον Ματθαίο), θα πρέπει οι επισκέψεις στις δυο χώρες, Γεργεσηνών και Γαδαρηνών να έγιναν μεμιάς. Δηλ. στο ίδιο λιμναίο ταξίδι και η μια ν’ ακολουθεί την άλλη. Άλλως δεν εξηγείται η προηγηθείσα τρικυμία που αναφέρεται και στους τρεις ευαγγελιστές με την ύστερα επακολουθούσα ανάσταση της κόρης του Ιαείρου που υπάρχει πάλι και στους τρεις. Έτσι όμως προκύπτει ένα ερώτημα:
Αν υπήρχαν δυο τόσο όμοια και διαδοχικά περιστατικά, το πρώτο στα Γέργεσα (ή στη Γέργεσα) με δυο δαιμονισμένους και το δεύτερο στα Γάδαρα μ’ έναν δαιμονισμένο, με τα κοινά στοιχεία και στις δυο περιπτώσεις ότι ο δαιμονισμένος ή οι δαιμονισμένοι κατοικούσαν στα νεκροταφεία, είχαν πολλά δαιμόνια, έβοσκε παρακείμενη αγέλη γουρουνιών, τα δαιμόνια μπήκαν στα γουρούνια, μετά αυτά έπεσαν στον παραλιακό γκρεμό και πνίγηκαν, και στο τέλος όλη η περίχωρος βγήκε για να διώξει παρακλητικά τον Ιησού, τότε δεν έπρεπε να τα θυμόνταν οι απόστολοι σαν δυο όμοια γεγονότα σε δυο χώρες, με κατοίκους που ήταν το ίδιο συμφεροντολόγοι και άπιστοι; Γιατί λοιπόν, και οι τρεις ευαγγελιστές μιλάνε για ένα περιστατικό;
Δεν νομίζετε, επίσης, ότι οι ομοιότητες είναι πάρα πολλές που μας οδηγούν σ’ ένα περιστατικό; Τα εύλογα αυτά ερωτήματα συνοδεύονται και από στοιχεία που βρίσκουμε σε χάρτες της αρχαίας και νέας Παλαιστίνης.
Οι χάρτες
Πριν δούμε τους χάρτες πρέπει να πω ότι τα Γάδαρα υπάρχουν σε όλους τους χάρτες ενώ τα Γέργεσα μόνο σε μερικούς. Αυτό εξηγείται για δυο λόγους: 1) τα αρχαία Γάδαρα έχουν βρεθεί ανασκαφικά ενώ τα Γέργεσα ή η Γέργεσα όχι. Επομένως, είναι αμφίβολο αν υπήρξε πράγματι μια τέτοια πόλη, και το πιο πιθανό είναι οι Γεργεσηνοί να πήραν τ’ όνομά τους από την ευρύτερη περιοχή όπου κατοικούσαν. Παρόμοια εξάλλου, έχουμε τους Χαναναίους που πήραν τ’ όνομά τους από την περιοχή Χαναάν της αρχαίας Παλαιστίνης, διότι πόλη Χαναάν δεν υπήρξε. Και 2), δεν είμαστε σίγουροι αν οι διαφορετικές ονομασίες των τόπων δείχνουν τελικά δυο ξεχωριστούς τόπους. Μήπως δείχνουν τον ίδιο τόπο, που στο πολύ αρχαίο παρελθόν ήταν γνωστός με την μια απ’ αυτές τις ονομασίες; Μετά απ’ αυτά υπάρχει αρκετή αβεβαιότητα για την ύπαρξη των αρχαίων Γεργεσών και για το που ακριβώς ήταν η χώρα των Γεργεσηνών. Γι’ αυτό και οι ξενόγλωσσοι βιβλικοί χάρτες παρουσιάζουν αρκετή ποικιλία στο θέμα, όπως θα δούμε αμέσως παρακάτω.
From Bible Atlas, Access Foundation, ed. by Zaine Ridling, Phd, 2019, map 102.
The Bible Atlas : Zaine Ridling, Phd : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive
Η Παλαιστίνη την εποχή του Χριστού. Palæstinazur Zeit Christi. Entworfen von Dr. Sepp., publisher Verlag von G.I. Manz, 1860.
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Johann_Nepomuk_Sepp,_Pal%C3%A6stina_zur_Zeit_Christi_(FL33144862_3882654).jpg
Από το βιβλίο Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη του Ι. Δ. Καραβιδόπουλου, Θεσσαλονίκη: Πουρναράς, 2010, χάρτες, σ. 392.
![The Holy Land in Geography and in History, p. 173 [With maps and plans.], by MACCOUN, Townsend, 1899](https://assets.zyrosite.com/cdn-cgi/image/format=auto,w=768,h=908,fit=crop/AVLL5vQWr0SX4ZEk/iiiii-i-2-byBEf9IlSTEZFWfZ.png)
![The Holy Land in Geography and in History, p. 173 [With maps and plans.], by MACCOUN, Townsend, 1899](https://assets.zyrosite.com/cdn-cgi/image/format=auto,w=375,h=366,fit=crop/AVLL5vQWr0SX4ZEk/iiiii-i-2-byBEf9IlSTEZFWfZ.png)
Image extracted from page 173 of The Holy Land in Geography and in History [With maps and plans.], by MACCOUN, Townsend, 1899. Original held and digitised by the British Library. Copied from Flickr.
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MACCOUN(1899)_p173_POSITION_OF_NAZARETH.jpg
_p173_POSITION_OF_NAZARETH.jpg){kind=link}
Palestine - New Testament,
https://churchmaps.info/
Galilee and neighbouring regions during the ministry of Jesus.
From Atlas of the Historical Geography of the Holy Land, designed. and edited by G. A. Smith under the direction of J. G. Bartholomew, 1915, p. 42.
Atlas of the Historical Geography of the Holy Land : George Adam Smith : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive
Και οι έξι παραπάνω χάρτες δείχνουν τα Γάδαρα νοτιοανατολικά της λίμνης Γεννησαρέτ (η οποία ονομάζεται αλλιώς Τιβεριάδα ή θάλασσα της Γαλιλαίας), αλλ’ όχι τα Γέργεσα. Γέργεσα σ’ αυτούς και στους περισσότερους χάρτες δεν υπάρχουν. Ας δούμε, όμως, παρακάτω μερικούς απ’ αυτούς που τα έχουν.
Map of the Holy Land, published by W. and R. Chambers, 1845.
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1845_Chambers_Map_of_Palestine_-_Israel_-_Holy_Land_-_Geographicus_-_Palestine-chambers-1845.jpg
From Bible Atlas, Access Foundation, ed. by Zaine Ridling, map 103.
The Bible Atlas : Zaine Ridling, Phd : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive
Σ’ αυτόν τον χάρτη δίνεται και περιγραφή της θέσης των Γεργεσών ή της Γέργεσας.
From Bible Atlas Access, Foundation, ed. by Zaine Ridling, map 108.
The Bible Atlas : Zaine Ridling, Phd : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive
Στους τρεις τελευταίους χάρτες φαίνονται τα Γάδαρα και τα Γέργεσα. Οι χαρτογράφοι βάζουν τα Γέργεσα βορειότερα από τα Γάδαρα και πιο κοντά στη λίμνη. Ξεχωρίζοντας τους δυο τόπους, αυτοί οι χάρτες δείχνουν ότι οι σχεδιαστές τους είναι της άποψης ότι πρόκειται για δυο περιστατικά θεραπείας δαιμονιζομένων.
Στον δε μεσαίο χάρτη διακρίνεται δίπλα στην ονομασία Gergesa η παρένθεση (Kursi) η οποία μοιάζει φωνητικά με το κάπως εξελιγμένο Gergesa. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι η ονομασία Kursi δόθηκε μετά από ανασκαφή που αποκάλυψε απομεινάρια βυζαντινής μονής του 4ου αι. (βλ. το λήμμα Kursi, Sea of Galilee στην αγγλική Wikipedia). Δηλαδή, η ονομασία Kursi δόθηκε κατά τη νεότερη εποχή.
Ας δούμε τώρα κι έναν χάρτη που χρησιμοποιούν οι Έλληνες μεταφραστές στις εκδόσεις της Καινής Διαθήκης.
Ο χάρτης που έχει ο Π. Τρεμπέλας στην μετάφρασή του της Καινής Διαθήκης (Αθήνα: «Ο ΣΩΤΗΡ», 2011).
Είναι ο ίδιος χάρτης που βάζουν στις μεταφράσεις τους οι Ι. Κολιτσάρας (Η Καινή Διαθήκη, Αθήνα: «ΖΩΗ», 2025) και Χ. Βούλγαρης (Η Καινή Διαθήκη, Αθήνα: Αποστολική Διακονία, έκδ. 5η, 2026). Τέλος, τον βάζει και ο Ν. Σωτηρόπουλος στην μετάφρασή του (Η Καινή Διαθήκη, Αθήνα: Σαϊτης, 2023), όμως άχρωμο.
Οι παραπάνω χάρτες ξεχωρίζουν εμφανώς τους δυο τόπους. Μην ξεχνάτε όμως, αυτό που είπα παραπάνω, ότι οι περισσότεροι ξενόγλωσσοι χάρτες δεν έχουν τα Γέργεσα, κι αυτό είναι κάτι που μπορεί να το διαπιστώσει ο καθένας όταν ψάξει στο διαδίκτυο και αλλού.
Άρα ο Σιαμάκης δεν πρωτοτυπεί στο συγκεκριμένο θέμα καθώς αντιγράφει τους ελληνικούς χάρτες και τους ξενόγλωσσους που δείχνουν τα υποτιθέμενα Γέργεσα.
Και επειδή η πόλη αυτή δεν βρέθηκε, και δεν υπάρχει κάτι που να μαρτυρεί γι’ αυτήν ή την χώρα των Γεργεσηνών, κάποιοι χαρτογράφοι, αυτοί με περισσότερη ειλικρίνεια, τα έβαλαν μεν, αλλά … με ερωτηματικό!
Το ερωτηματικό στα ή στην Gergesa.
Ενώ τα Gadara διακρίνονται σταθερά κάτω δεξιά.
Κι εδώ ερωτηματικό στα Gergesa.
Genezaret in times of Jesus Christ from "Cztery Ewangelie" by Władysław Szczepański (1917).
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4f/Szczepanski_-_4_Ewangelie_%281917%29_Mapa.jpg
Κι άλλο ερωτηματικό στα Gergesa.
Palestine in the 4th century, p. 54.
Atlas of the Historical Geography of the Holy Land : George Adam Smith : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive
Οι αρχαίοι πατέρες
Ας έρθουμε τώρα, στους αρχαίους εκκλησιαστικούς συγγραφείς για να δούμε τί διάβαζαν αυτοί στα χειρόγραφα που είχαν στη διάθεσή τους.
Οι Ωριγένης και Βασίλειος Καισαρείας εξηγούν το περιστατικό διαβάζοντας τον Λουκά, και γράφουν, φυσικά, Γαδαρηνών (PG 17,336 για τον Ωριγένη και PG 31,841 για τον Βασίλειο), που είναι το σωστό για τον Λουκά.
Οι περισσότεροι άλλοι τώρα, οι Αθανάσιος Αλεξανδρείας (Εις την Γέννησιν του Χριστού, PG 28,969), Γρηγόριος Ναζιανζηνός (Έπη Δογματικά, PG 37,489), Προκόπιος Γαζαίος (Υπόμνημα εις τον Ησαΐα, PG 87/β,1936) και Ψευδο-Αθανάσιος (Σύνοψις των Αγίων Γραφών, PG 28,392) διαβάζουν τον Μάρκο και γράφουν Γεργεσηνών, και είναι σίγουρο ότι δεν διαβάζουν τον Ματθαίο διότι μιλούν για έναν δαιμονισμένο. Αυτοί, λοιπόν, οι τελευταίοι πατέρες βλέπουν τα σωστά χειρόγραφα του Μάρκου που έχουν Γεργεσηνών.
Ο Κύριλλος Αλεξανδρείας βρίσκεται ανάμεσα στους παραπάνω διότι τη μια φορά στο Υπόμνημά του στον Ησαΐα σχολιάζει τον Ματθαίο με τους δυο δαιμονισμένους και γράφει το σωστό Γεργεσηνών (PG 70,177), και τη δεύτερη φορά εξηγεί τον Λουκά και γράφει πάλι Γεργεσηνών (Υπόμνημα εις τον Λουκά, PG 72,633), λανθασμένα αυτή τη φορά, προφανώς συγχέοντας στη μνήμη του τη διήγηση από τους Ματθαίο και Μάρκο.
Άρα, οι πατέρες του 4ου αι. που βλέπουν αρχαιότερά τους χειρόγραφα, και τα οποία σήμερα μάλλον δεν σώζονται, παραδίδουν Γεργεσηνών στον Μάρκο. Ακόμη ένα τεκμήριο ότι το Γεργεσηνών στον Μάρκο είναι το σωστό.
Κι ερχόμαστε σε άλλους δυο πατέρες, πάλι του 4ου αι.. Ο πρώτος είναι ο Ευστάθιος Αντιοχείας (επισκοπεία 325-330), σχολιάζει την περικοπή στην Γένεση για τα έθνη που κατείχαν την Παλαιστίνη πριν τους Εβραίους (Γε 10:15-19), και λέει:
Ἀρουκαῖος δὲ γῆν τὴν ἐν τῷ Λιβάνῳ ἔκτισεν· Ἀρόδιος οὗτος Ἄραδον τὴν νῆσον ᾤκησεν· Ἀσένασσος, ἀφ’ οὗ Ἀσενναῖοι. Σαμάρειος δὲ Σαμάρειαν, Χετταῖος Χετταίους, Ἰεβουσαῖος Ἰεβουσαίους συνεστήσατο· Ἀμοῤῥαῖος Ἀμοῤῥαίους, οἵ- (50) τινες ᾤκουν τὴν Βεθήλ· Γεργεσαῖος Γεργεσαίους, οἵτινες τὰ ἐπέκεινα κατῴκουν τοῦ Ἰορδάνου ἄχρι Φιλαδελφίας· Εὐαῖος Εὐαίους. Καὶ οἱ μὲν Κιναῖοι περὶ τὸν Λίβανον ᾤκουν καὶ Ἄμαρον· οἱ δὲ Ἐνιακεὶμ γίγαντες τὴνΧεβρών· καὶ περὶ αὐτὴν οἱ Χετταῖοι καὶ οἱ (55) (757) Φερεζαῖοι ἀναμὶξ τοῖς Χαναναίοις τὴν Παλαιστίνην κατεῖχον· οἱδὲ Ῥαφίαν τὴν Φιλαδελφίαν· πάλιν δὲ οἱ Γεργεσαῖοι τὰ Γάδαρα, καὶ Γέργισαν πόλιν, καὶ τὴν Τιβεριάδα εἶχον λίμνην, καὶ οἱ Ἰεβουσαῖοι τὴν νῦν Ἱερουσαλήμ. (Υπόμνημα εις την Εξαήμερον, PG 18,756-757).
Η πληροφορία για Γέργισα πόλη είναι πρωτότυπη και μοναδική, γι’ αυτό και δεν μπορούμε να την εμπιστευτούμε απόλυτα, αν μάλιστα εφαρμόσουμε τη βιβλική αρχή: «ἐπὶ στόματος δύο μαρτύρων καὶ τριῶν σταθήσεται πᾶν ῥῆμα·» (Δε 19:15, Μθ 18:16, 2 Κο 13:1, 1Τιμ 5:19). Εκείνο όμως που λέει με λεπτομέρειες ο Ευστάθιος, αφορά τους Γεργεσαίους. Αυτοί ήταν ένα από τα εφτά πολύ αρχαία έθνη που έπρεπε σύμφωνα με τις εντολές του Θεού να εξολοθρεύσει ο Ισραήλ και να πάρει τη γη τους, την Γη της Επαγγελίας (πορεύσεται γὰρ ὁ ἄγγελός μου ἡγούμενός σου καὶ εἰσάξει σε πρὸς τὸν αμορραῖον καὶ χετταῖον καὶ φερεζαῖον καὶ χαναναῖον καὶ γεργεσαῖον καὶ ευαῖον καὶ ιεβουσαῖον καὶ ἐκτρίψω αὐτούς, Εξ 23:23, 33:2, 34:11, Δε 7:1, 20:17, Ιη 3:10, 9:1, 24:11, 1 Βα 10:22). Λέει, λοιπόν, ο Ευστάθιος ότι κατοικούσαν σε μια περιοχή που άγγιζε την λίμνη Γεννησαρέτ, προφανώς στα νοτιοανατολικά της, διότι σ’ αυτή την περιοχή ανήκαν και τα Γάδαρα. Το λάθος του Ευστάθιου στη φράση οἱ Γεργεσαῖοι τὰ Γάδαρα είναι λάθος ιστορικό και όχι γεωγραφικό, διότι τα Γάδαρα δεν υπήρχαν κατά την εποχή της Παλαιάς Διαθήκης αλλά αυτά ιδρύθηκαν ως ελληνιστική πόλη, δηλ. μετά τις κατακτήσεις των Ελλήνων από τον Μ. Αλέξανδρο.
Ας δούμε τέλος, τον δεύτερο αρχαίο πατέρα που είναι ο Επιφάνειος Κύπρου (310-403), ο οποίος στο περίφημο έργο του Πανάριον (ή Κατά Αιρέσεων) λέει:
εἶτα πάλιν ἐλθὼν εἰς τὰ μέρη τῆς Γεργεσηνῶν, ὡς ὁ Μάρκος λέγει, ἢ ἐν τοῖς ὁρίοις τῶν Γεργεσηνῶν, ὡς ὁ Λουκᾶς φησιν, ἢ Γαδαρηνῶν, ὡς ὁ Ματθαῖος, ἢ Γεργεσαίων, ὡς ἀντίγραφά τινα ἔχει, τῶν γὰρ τριῶν κλήρων ὁ τόπος ἀνὰ μέσον ἦν. (PG 42,84)
Ο Επιφάνειος, βλέπουμε, κάνει τρεις πολύ ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις: 1) διαβάζει το σωστό Γεργεσηνών του Μάρκου, και δεν τον πειράζει αν σε μερικά χειρόγραφα (ἀντίγραφά τινα) του Ματθαίου έχει Γεργεσαίων αντί Γαδαρηνών! Πράγμα που σημαίνει ότι ήδη από τότε που γράφει, τέλος 4ου αι. άρχισε η σύγχυση των χειρογράφων. 2) Θεωρεί ίδιους τους τόπους Γεργεσηνών και Γαδαρηνών αφού αναφέρεται σ’ ένα τόπο στην τελευταία πρόταση. Και 3) και σπουδαιότερο, όπως θ’ αποδειχθεί, λέει ότι ο τόπος αυτός κείται στο μέσον των κλήρων τριών φυλών. Πρόκειται για τους κλήρους που πήραν τρεις φυλές του Ισραήλ όταν κατέκτησαν τη Γη της Επαγγελίας. Και θα δούμε παρακάτω ποιες ήταν αυτές οι φυλές και τί ρόλο παίζουν στην λύση του παρόντος προβλήματος.
Οι Γεργεσαίοι της Παλαιάς Διαθήκης
Σύμφωνα, λοιπόν, με τους δυο τελευταίους πατέρες, οι Γεργεσαίοι ή οι ονομαζόμενοι αργότερα (στα χρόνια της Καινής Διαθήκης) Γεργεσηνοί, κατείχαν και την περιοχή που αργότερα πήρε τ’ όνομά της από τα Γάδαρα! Και τα Γάδαρα ήταν ελληνιστική πόλη που ιδρύθηκε τον 3ο αι. π.Χ..
Όμως, για να μην σταθούμε στις πληροφορίες των δυο τελευταίων πατέρων (το Υπόμνημα εις την Εξαήμερον του Ευσταθίου αμφισβητείται ως μη γνήσιο, αν και στην περίπτωσή μας δεν έχει σημασία αν το έργο γράφτηκε από άλλον μεταγενέστερο συγγραφέα), συνεχίζω την έρευνα, τώρα στην Παλαιά Διαθήκη, για να δούμε ποια ακριβώς ήταν η περιοχή των Γεργεσαίων ή Γεργεσηνών. Είχαν σχέση με τα κατοπινά Γάδαρα ή όχι; Κι εδώ είναι που ο Σιαμάκης τρώει τα μούτρα του! Διότι για την εξέταση των κύριων ονομάτων, τόσο των εβραϊκών όσο και των αρχαίων εθνών που κατοικούσαν σ’ εκείνα τα μέρη πρέπει να ανατρέξουμε στα χειρόγραφα της Παλαιάς Διαθήκης, τα οποία ο Σιαμάκης «διάβασε» όπως θα διάβαζε ένας τυφλός! Διότι τα διάβασε με σκοπό να πετσοκόψει το κείμενο και όχι για να διεξάγει σωστή και επιστημονική έρευνα.
Η ελληνική μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης, γνωστή ως των Εβδομήκοντα (Ο΄), έχει την καλύτερη ως τώρα κριτική έκδοσή της υπό του Alfred Rahlfs (1935) που ανατυπώθηκε το 1979. Αυτή βασίζεται στα τρία αρχαία και φημισμένα χειρόγραφα: τους κώδικες Βατικανό (Β, 4ος αι.), Αλεξανδρινό (Α, 5ος αι.) και Σιναϊτικό (S ή ℵ, 4ος αι.).
Όμως, οι τρεις αυτοί κώδικες φέρουν εμφανή σημάδια φθοράς, π.χ. απ’ τον Σιναϊτικό λείπουν λόγω καταστροφής ή εσκεμμένης κοπής τα βιβλία των Βασιλειών και Παραλειπομένων. Είναι επόμενο, επίσης, οι ονομασίες προσώπων και τοποθεσιών να παρουσιάζουν αλλοιώσεις λόγω φθοράς. Παρόλη τη φθορά όμως, μια προσεκτική και συγκριτική εξέταση των κωδίκων είναι δυνατόν να λύσει κάποια προβλήματα. Και η τεχνολογία μας δίνει αυτήν την δυνατότητα σήμερα, δηλ. να εξετάσει ο καθένας από μας τα τρία αυτά χειρόγραφα σαν να τα έχει στα χέρια του, καθώς η επιστημονική πρόοδος και η ψηφιακή τεχνολογία υποχρεώνουν τους φορείς-βιβλιοθήκες αυτών των χειρογράφων να τα δημοσιεύουν σε ψηφιακή μορφή, κάνοντάς τα έτσι προσιτά στον κάθε ενδιαφερόμενο. Κι αυτό, βέβαια, είναι κάτι που ο Σιαμάκης δεν μπορούσε να το φανταστεί, καθώς ο ίδιος βασίζεται στις φωτογραφίες των χειρογράφων τις οποίες κάποτε προμηθεύτηκε με χρήματα. Αλλά κι αν μπορούσε να το φανταστεί ή να το γνωρίζει, δεν θα έμπαινε σε τέτοιο κόπο να συμβουλευτεί τα χειρόγραφα, όπως δεν το έκανε και με τις φωτογραφίες που διαθέτει, διότι απλούστατα, δεν ήθελε να κάνει επιστημονική δουλειά παρά μόνο να πει τις «απόψεις του» για να «διορθώσει» το κείμενο!
Για να γίνει καλύτερα κατανοητός ο βαθμός της αλλοίωσης των κύριων ονομάτων και η ακόλουθη παρανάγνωση αυτών εκ μέρους των αντιγραφέων κατά την διαιώνιση του κειμένου σε νέα χειρόγραφα, παραθέτω πίνακες όπου εκθέτω το κείμενο των Ο΄ στα τρία αρχαία χειρόγραφα και σε συγκεκριμένα χωρία. Επέλεξα και απομόνωσα τρεις ονομασίες οι οποίες σχετίζονται άμεσα με το παρόν θέμα, και τις εξετάζω ανά χωρίο. Σας αφήνω να δείτε τις ονομασίες όπως υπάρχουν στα χειρόγραφα και μετά θα δούμε τις ονομασίες όπως τις ξέρουμε. Οι άδειες αγκύλες στον Σιναϊτικό κώδικα δείχνουν την φθορά του, μάλιστα σε τέτοιο σημείο έτσι ώστε είναι αδύνατη η ανάγνωση της λέξης. Όταν όμως, φαίνονται μερικά γράμματα της λέξης τα υπόλοιπα που είναι φθαρμένα πιθανολογούνται από τους ειδικούς μελετητές του Σιναϊτικού κώδικα και μπαίνουν σε αγκύλες. Στην τελευταία στήλη βάζω για σύγκριση το κείμενο του Σιαμάκη.
Η αρχαία Χενερέθ
Ο πρώτος πίνακας περιέχει το όνομα της γεωγραφικής τοποθεσίας η οποία σχετίζεται με το θέμα μας ως εξής. Ως γνωστόν, οι Εβραίοι κατέκτησαν την Γη της Επαγγελίας, και την μοίρασαν στις φυλές τους με κλήρο. Όμως, το κομμάτι που βρίσκονταν ανατολικά του Ιορδάνη το ζήτησαν από τον Μωυσή και το μοιράστηκαν οι φυλές Ρουβήν, Γαδ και η μισή φυλή Μανασσή (Αρ 32). Ανάμεσα σ’ αυτές τις δυόμισυ φυλές και στις άλλες, δέσποζε ως όριο, εκτός από τον Ιορδάνη, και η γεωγραφική τοποθεσία που θα δούμε αμέσως παρακάτω.
Για τα ίδια ονόματα και στα ίδια χωρία βάζω παρακάτω πίνακα του εβραϊκού (μασοριτικού) κειμένου, και όπως φαίνονται στην έκδοση του Walton. Στην δεύτερη στήλη βάζω το ταργκούμ του Jonathan B. Uziel, κι αυτό από την έκδοση του Walton. Για καλύτερη κατανόηση, δεν βάζω τις εβραϊκές λέξεις αλλά την ακριβή απόδοσή τους στα λατινικά που έκανε ο Walton. Για σύγκριση βάζω άλλες τρεις στήλες: 3η στήλη την λατινική μετάφραση του Ιερώνυμου (4ος αι., Βουλγάτα) που έκανε από το εβραϊκό, 4η στήλη την αγγλική μετάφραση του μασοριτικού κειμένου της JPS (Jewish Publication Society) του 1917 [3], και 5η στήλη την αγγλική μετάφραση της OJB (Orthodox Jewish Bible or Tanach) του 2002 που θεωρείται η Βίβλος των συντηρητικών και παραδοσιακών Εβραίων [4].
Ίσως καταλάβατε ότι η γεωγραφική τοποθεσία είναι η λίμνη Γεννησαρέτ που φαίνεται πιο καθαρά στα Αρ 34:11 και Δε 3:17 στην λέξη Genesareth του ταργκούμ Jonathan B. Uziel (λέγεται στη Γραφή και θάλασσα Γαλιλαίας [θάλασσα Χιννερώθ την ονομάζει ο Βάμβας στον χάρτη που έβαλα παραπάνω εξ’ επίδρασης του εβραϊκού που μεταφράζει]. Είναι η δεύτερη μεγάλη λίμνη στην Παλαιστίνη μετά την Νεκρά Θάλασσα, και η μόνη που έχει από την αρχαιότητα πλούσια αλιεία).
Οι άλλες παραλλαγές της λέξης είναι απίστευτα πολλές και δείχνουν κυρίως την εξέλιξη στην προφορά που υπέστη η λέξη αφού μεσολάβησαν πάνω από 12 αιώνες: γύρω στο 1500 π.Χ. γράφτηκε η Πεντάτευχος στην παλαιο-εβραϊκή και γύρω στο 270 π.Χ. η μετάφραση των Ο΄. Και μετά από άλλους, σχεδόν, 5 αιώνες (κατά τους 2ος-3ος αι. μ.Χ.), άρχισε να αντιγράφεται πάλι το εβραϊκό που είχε παραγκωνιστεί από τους Ο΄ [5]. Ώσπου φτάνουμε στον 6ο αι. μ.Χ. για να ξεκινήσει η σύνταξη του μασοριτικού, η οποία ολοκληρώθηκε τον 10ο αι..
Παρόλες, όμως, τις αλλαγές βλέπουμε ότι η συγγένεια των συμφώνων διατηρείται, π.χ. στο πρώτο σύμφωνο εναλλάσσονται τα C, Ch, K, και G. Ενώ η μεγαλύτερη αλλαγή που υπέστη η λέξη είναι ότι προστέθηκε η ενδιάμεση συλλαβή sa ή zza, κι έγινε τετρασύλλαβη από τρισύλλαβη (από Chinnereth σε Genesareth [στη λέξη Genozzar (ή Ginozzar) η νέα κι ενδιάμεση αυτή συλλαβή εξοβέλισε την τελευταία, –eth (ή –oth ή –et ή -ot)].
Στην δε τελευταία γραμμή του πίνακα, στο 1 Πα 2:23, εξέπεσε το διπλό ρε ή ρα της τελικής συλλαβής, προφανώς από παρανάγνωση ή φθορά, κι έγινε δισύλλαβη. Το ότι η Chenath ή Canath ή Kenath ή Kenat είναι η Genesareth (Γεννησαρέτ), δεν υπάρχει αμφιβολία διότι η συνάφεια του χωρίου έχει παράλληλο νόημα με τις συνάφειες των Δε 3:17 (3:3-17) και Ιησ 13:27 (13:24-31). Πρόκειται για τις πόλεις και περιοχές που μοιράστηκαν στη Γη της Επαγγελίας οι φυλές των Ρουβήν, Γαδ και η μισή φυλή Μανασσή, και τα όριά τους. Και η Γεννησαρέτ μπαίνει ως όριο ανάμεσα στην μισή φυλή Μανασσή και στις άλλες δυο, αλλά και ανάμεσα στις υπόλοιπες ως εξής: η μισή φυλή Μανασσή έχει νοτιοδυτικό άκρο την Γεννησαρέτ. Έτσι, η λίμνη γίνεται όριο τόσο με την φυλή Γαδ που απλώνεται νότια και ανατολικά της λίμνης, όσο και με τις υπόλοιπες φυλές που κείτονται δυτικά του Ιορδάνη και της Γεννησαρέτ. Μόνο ο βιβλικά αόμματος Σιαμάκης δεν μπόρεσε να το δει αυτό και την ονομάζει Κανάθ!
Το μόνο που χρειάζεται να προσθέσω είναι ότι, την πολύ αρχαία ονομασία ΧΕΝΕΡΕΘ (Chinereth) έφερε και μια πόλη που βρίσκονταν στην βορειοδυτική όχθη της λίμνης, χωρίς να μπορεί να προσδιοριστεί αν η πόλη πήρε τ’ όνομά της από τη λίμνη ή το αντίθετο. Έχω τη γνώμη, όμως, ότι συμβαίνει κάτι που κλίνει προς το αντίθετο, η λίμνη πήρε τ’ όνομά της από την περιοχή, για τον εξής γενικό λόγο: μια περιοχή πρώτα κατοικείται και κατόπιν οι κάτοικοι δίνουν στη πόλη και στην παρακείμενη λίμνη τ’ όνομά τους από τα χαρακτηριστικά της περιοχής. Αυτό ενισχύεται και από τον όρο γη Γεννησαρέτ που συναντάται στο Μθ 14:34 όπου δείχνει την αποβίβαση της ομάδας του Ιησού μετά από ένα λιμναίο ταξίδι (Καὶ διαπεράσαντες ἦλθον εἰς τὴν γῆν Γεννησαρέτ). Δηλ. η πόλη και η περιοχή δυτικά της λίμνης ονομάστηκαν πρώτα Γεννησαρέτ. Ενώ η περιοχή ανατολικά της λίμνης ανήκε στον γενικότερο γεωγραφικό προσδιορισμό ως γη πέραν του Ιορδάνου. Η πόλη Γεννησαρέτ συναντάται στο Ιησ 19:35 ως ΚΕΝΕΡΕΘ και δεν είναι στα χωρία που βάλαμε στον πίνακα.
Τα λάθη των χειρογράφων
Αν προσέξουμε, τώρα, τους ελληνικούς κώδικες των Ο΄ θα βρούμε αντίστοιχες, περίπου, με το εβραϊκό, ελαφρές παραλλαγές της λέξης, εκτός από δυο: 1) ΜΑΧΑΝΑΡΕΘ ή ΜΑΧΕΝΕΡΕΘ, ή ΜΑΧΑΝΑΡΑΘ και 2) ΧΕΖΡΑΘ. Την δεύτερη με το Ζ μπορούμε να την εξηγήσουμε ως παράλληλη με την συλλαβή sa ή zza που μπήκε σε αντίστοιχα χωρία του εβραϊκού λόγω εξέλιξης προφοράς της λέξης μέσα στους αιώνες. Όμως οι παραλλαγές ΜΑΧΑΝΑΡΕΘ (κώδικας Β), ΜΑΧΕΝΕΡΕΘ (κώδικας Α), και Μ[Α]ΧΑΝΑΡΑΘ (κώδικας S) που υπάρχουν στο Δε 3:17 έχουν την αρχική συλλαβή ΜΑ- η οποία δεν έχει κανένα λόγο ύπαρξης. Πώς βρέθηκε αυτό το ΜΑ- στους τρεις κώδικες; Τί μπορεί να συνέβη;
Η εξήγηση έχει να κάνει με την κολλητή γραφή των λέξεων που είχαν τα χειρόγραφα μέχρι και τον 10ο αι. μ.Χ. περίπου. Από τότε έγινε μια προσπάθεια διάκρισης των λέξεων χρησιμοποιώντας όχι το κενό διάστημα αλλά την τελεία που έμπαινε στη μέση του ύψους των γραμμάτων, και την άνω τελεία. Οι λέξεις ξεχώρισαν για τα καλά με κενό διάστημα μόνο λίγο πριν την τυπογραφία. Συνεπώς, στα χειρόγραφα μέχρι τον 10ο αι. οι λέξεις ήταν κολλητές. Π.χ. οι δυο λέξεις τον άνθρωπον γράφονταν στους μεγαλογράμματους κώδικες χωρίς το ενδιάμεσο κενό, ΤΟΝΑΝΘΡΩΠΟΝ, και δεν υπήρχε ιδιαίτερο πρόβλημα να τις διαβάσεις. Όμως, το πρόβλημα δημιουργούνταν στα ξένα ονόματα που έπαιρναν άρθρο. Έτσι, ένα άγνωστο όνομα όπως του Καάθ, δεύτερου γιου του Λευί, θα γίνονταν με το άρθρο ΤΟΝΚΑΑΘ. Αν τώρα, υπήρχε κάποια φθορά στα γράμματα του άρθρου το Ν εύκολα περνιόταν για Μ και αναγκαστικά έπρεπε να ακολουθήσει ένα φωνήεν, συνήθως το Α, αφού έπεται πάλι σύμφωνο, το Κ. Έτσι, οι δυο λέξεις γίνονταν ΤΟΜΑΚΑΑΘ. Άλλες φορές πάλι, όλο το άρθρο χάνονταν για να μπει η συλλαβή ΜΑ-, αφού χωρίς κενά ανάμεσα στις λέξεις υπήρχε στενότητα χώρου, κι έτσι οι δυο λέξεις γίνονταν μια, ΜΑΚΑΑΘ. Έχουν διαπιστωθεί πολλές απουσίες άρθρων μπροστά από ξένα και άγνωστα ονόματα.
Η ίδια περίπτωση μπορεί να συμβεί με την πρόθεση ΑΠΟ που προηγείται ξένου ονόματος, συνήθως τοποθεσίας, για να δηλώσει γεωγραφικά όρια. Το μερικώς φθαρμένο ΑΠ μπορεί να μας δώσει το Μ και η απόλυτη φθορά του Ο μπορεί να δώσει το Α ως πιο πιθανό μετά το Μ. Εδώ ανήκει η περίπτωσή μας με τα ΜΑΧΑΝΑΡΕΘ, ΜΑΧΕΝΕΡΕΘ, και Μ[Α]ΧΑΝΑΡΑΘ, καθώς αυτά σχετίζονται με την εξαφάνιση της πρόθεσης ΑΠΟ. Για να γίνει αυτό αντιληπτό πρέπει να δείτε τους κώδικες. Γι’ αυτό παραθέτω τον στίχο για τον κάθε κώδικα:
Βατικανός (Β)
Σιναϊτικός (S)
Στ’ αριστερά είναι ο κώδικας και δεξιά είναι η απόδοση των μελετητών του κώδικα (βλ. το site του Σιναϊτικού). Στο μικρό δεξί τετραγωνάκι σβήστηκαν δυο γράμματα. Σύμφωνα με τους μελετητές του κώδικα το πρώτο γράμμα φαίνεται να είναι το Μ, και υποθέτουν ότι το άλλο είναι το Α, επηρεασμένοι προφανώς από τον Βατικανό κώδικα που έχει καθαρό το ΜΑΧΑΝΑΡΕΘ, γι’ αυτό και βάζουν το α σε αγκύλη, όπως φαίνεται δεξιά στην απόδοση του κώδικα.
